ЕҢБЕК СУБЪЕКТІСІНІҢ ФУНКЦИЯЛЫҚ КҮЙЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ БАСҚАРУ ШАРТТАРЫ



МАЗМҰНЫ

Кіріспе………………………………………………………………………..3

І БӨЛІМ Еңбек субъектісі және еңбектің психологиялық

ерекшеліктері………………………………………………………………..7

1.1 Еңбек қызметінің психологиялық міндеттері мен мазмұны…………..7

1.2 Еңбек субъектісі тұлғасын қалыптастыру………………………………19

1.2 Еңбек субъектінің жұмысқа қабілеттілігі………………………………25

ІІ БӨЛІМ Еңбек субъектісінің функциялық күйлері

және оларды басқару шарттары…………………………………………..29

2.1 Еңбек субъектісінің функциялық күйлердің жалпы сипаттамасы…….29

2.2 Еңбек субъектісінің функциялық кұйлердің пайда болуына

психологиялық дайындығы және оларды басқару тәсілдері……………..38

2.3 Еңбек қызметін зерттеу әдістері және оларды практикада

пайдалану жолдары…………………………………………………………….43

ІІІ Қорытынды………………………………………………………………..57

ІІІ Пайдаланаған әдебиеттер …………………………………….58

ІҮ Қосымша…………………………………………………………………….61

Кіріспе

Зерттеудің көкейкестілігі. Қазақстан Республикасындағы білім беру жүйесінің басты міндеті ғылым мен тәжірибенің жетістіктері негізінде алынған тиімді шешімдер қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру болып табылады. Еңбек психологиясы ѓылым ретінде ењбек ±жымы қызметін басқару мәселесін, еңбекті тиімді жолдармен пайдалануды, еңбек әрекетінде психологиялық және функциялық күйлердің психологиялық мәселелерін шешуде қолданылатын психологиялық білімді

Жұмыс үжымының т±лѓасы жалпы психология, ењбек психологиясы, инженерлік психологиялық пәндер қатарымен оқылады. Сонымен бірге ж±мысшы топ немесе ењбек ±жымы әлеуметік және педагогикалық психологияда қарастырылады. Еңбек психологиясыныњ айрықша ерекшілігін оныњ обьектісі болатын адамдардыњ ±йымдастырылѓан қызметі қ±райды. Еңбек психологиясында ұйымдастырылѓан қызмет — б±л адамдардыњ ортақ қызыѓушылыѓымен немесе мақсаттарымен, симпатияларымен немесе қ±ндылықтарымен біріккен к‰нделікті жай қызметі емес. Б±л адамдардыњ бір ±йымѓа біріккен сол ±йымныњ ережелерімен нормаларына баѓынатын және экономикалық, технологиялық, қ±қықтық, ±йымдық және корпоративтік талаптарѓа сәйкес оларѓа қойылѓан бірлескен ж±мысты орындайтын қызметі және сол топтарда жұмыс барысында пайда болатын түрлі психикалық жағдайларды тиімді шешу болып табылады.

Еңбек психологиясының ережелері, нормалары талаптары тек қана ±йымда ѓана болатын адамдар арасындаѓы ерекше психологиялық қарым — қатынасты туындатады: ол адамдардыњ еңбек қарым-қатынастары. Әлеуметік психологиялық қатынас адамдардыњ біріккен іс-әрекетініњ мақсаттары мен міндетері және қ±ндылықтары мен сонымен бірге шын мазм±ны мен келіскен адамдардыњ µзара қатынастары ретінде кµрініс табады. Еңбектегі психикалық қатынасы ±йымдасқан біріккен қызметті қ±рап оны ±йымдасқан т‰рге келтіреді. Басқаша айтқанда б±л қызметініњ байланысты қатынас емес, ол біріккен іс-әрекетті қ±райтын қатынас болып табылады. Әлеуметтік психологияда басқарушы, оныњ мінезі т‰сініктігі болмайтын т±тас жеке әлеуметтік топтыњ бµлігі, элементі ретінде кµрініс табады.

Еңбек психологияда жеке ж±мысшыда, әлеуметтік топта, ±жымда басқару жоспарында, функциялық күйлерді шешу олардыњ анализі толық емес.

Бізді қызықтыратын мәселе – еңбек субъектісінің функциялық күйлері және оларды басқару шарттары. Еңбек әрекетіндегі түрлі функциялық күйлер, яғни психикалық, мінез-құлықтық, сезімдік және эмоциялық проблемалар қоғамның пайда болған кезден қарастырылады. Адам психологиясының қалыптасуында ынтымақтасқан еңбек әрекетінің алатын орны да ерекше екенін халқымыз жақсы түсінген. Мәселен, “Көп еңбегің көп көңілді” деп, еңбек қана адамға зор қуат беріп, оның қажеттігін көтеріп, психикасын байытатып, жалғыз кісінің өндіргені тамшыдай болса, көптің өндіретіні дариядай болатындығы тебірене жырлаған[1]. Шығыстың ұлы ойшылдары Әбу Насыр Әл-Фараби (870-968)[2], Қ.А.Ясауи[3], Жүсіп Баласағұни (1021-?)[4] еңбектерінде, қазақтың ойшыл-ағартушылары Шоқан Уәлиханов (1835-1865)[5], Абай Құнанбаев (1845-1904) [6], аѓартушы-педагогі Ыбырай Алтынсарин (1841-1868) [7] т.б. өз шығармаларында еңбек тәрбие идеяларының мәнін ашуға атсалысты.

Зерттеу мақсаты. Еңбек субъктісінің функциялық күйлерін психологиялық тұрғыдан зерттеу.

Зерттеу нысаны. Еңбек субъектісінің функциялық күйлері.

Зерттеу пәні. Еңбек субъектісі және оның функциялық күйлері.

Зерттеудің міндеттері:

— Еңбек қызметінің психологиялық міндеттері мен мазмұнын ашып көрсету;

— Еңбек субъектісі тұлғасын қалыптастыруға әсер етеін факторларға

психологиялық сипаттама беру;

— Еңбек субъектінің жұмысқа қабілеттілігін анықтау;

— Еңбек субъектісінің функциялық күйлердің жалпы сипаттама беру;

— Еңбек қызметін зерттеу әдістері және оларды практикада пайдалану жолдарын анықтау.

Зерттеудің ғылыми болжамы: егер еңбек субъектісін психологиялық тұрғыдан зерттеп, оның функциялық күйлерін анықтам, оларды басқару шарттарын және тиімді жолдарын анықтасақ, онда еңбек әрекетінде еңбек субъектісінің психологиялық және функциялық күйлер туралы білім сапасының дамуы жаңа сапалық деңгейге көтеріледі, өйткені еңбек субъектісінің психологиялық функцияларын тиімді басқарып, практикада қолдансақ, еңбек психология мазмұнын дұрыс меңгеруге ықпал етеді.

Зерттеу көздері: психология, әлеуметтік психология, психологиялық менеджмент туралы еңбектер.

Зерттеудің әдістері: Зерттеу проблемасы бойынша философиялық, психологиялық, педагогикалық және ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау жасау, салыстырмалы талдау, әңгіме, сауалнамалар жүргізу, тестілеу, анкета жүргізу.

Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар: Қазіргі қоғамда кәсіптік міндеттерді орындау барысында адамның физиологиялық қорының деңгейіне талаптардың жоғарылауына, еңбектің көп түрлерінің жауапкершілігі мен кауіптілігіне, күрделілігіне, біздің өміріміздің барлық салалары мен формаларындағы әлеуметтік-экономикалық және техникалық дамуының ерекшеліктеріне байланысты адамның еңбек қызметі туралы психологиялық білімдердің рөлі жоғарылап жатыр.

Еңбек қызметінің психологиялық заңдылықтарын, еңбек талаптарын іске асыруда мүмкіндіктер мен шектеулерді, адам мен еңбек құралдарының өзара адаптация заңдарын білу «еңбек қызметінің психологиясы» ғылыми-тәжірибелік пәнінің мақсаты мен пәні болып табылады.

«Еңбек субъекті» ұғымы психологияда қалаушы сатысы болып табылады. Ол адамның саналы, белсенді, мақсатты бағытталған іс-әрекеттерге қабілеттілігін көрсетеді, яғни пән әлемінің психикалық көріну және қоршаған шындықты білу және өзгерту мақсатының негізінде. Еңбек субъекті тек нақты адам (индивид) емес, сонымен қатар әлеуметтік топ та (жұмыс ұжымы) бола алады. Осылай, еңбек субъекті – бұл белсенді қимылдайтын, зерттеп, өзгертетін, санасы мен еркі мол индивид немесе әлеуметтік топ.

«Қызметтік күйі» ұғымы еңбек физиологиясында жұмыс істейтін ағзаның мобилизациялық мүмкіндіктері мен энергетикалық күш-қуатты сипаттау үшін пайда болған.

Қызметтік күйлерге арнайы психикалық күйлердің қатарын жатқызуға болады. Психикалық күйі – бұл белгілі уақыт ішінде психикалық процестердің ағымын, шындылықтың құбылыстарын, тұлғаның психикалық қасиеттерін көрсететін психикалық қызметтің толық сипаттамасы.


Бөлім: Психология

Добавить комментарий