Кеңестік психологиядағы индивидуалды стиль түсінігі



Кеңестік ғылымдарда даралықты қозғалыста сипаттайтын стиль түсінігіне ерекше мән береді. Локализацияға байланысты орын толтырылатын немесе бейне өзгеретін сапалардан қарым – қатынас стиль, когнетивті стильді (қасиеттерді шынайылау әдісі), шебер іс — әрекет стильін бөлуге болады. Бір бүтін жүйеге бағынып, интеграциялана отырып, олардың барлығы адамның ортамен өзара әрекеттескенде, нәтижелі бейімделген, және оптималдандырылған көзқарасы бойынша, индивидуалды ерекшелігін орнату эвалюциялы маңыздылықты адамның стильін қалыптастырады. Адамның стильі екі негізден көрінеді: бір жағынан даралық құрлымдағы әрдеңгейлі параметрлердің бірігуі түрінде (темпераменттің, мінездің, интеллектінің және т.б), ал екінші жағынан физикалық және әлеуметтік ортамен индивидуалды өзара әрекеттесудің тұрақты партерін құрай отырып көрінеді. Яғни адам стильі – бұл даралықтың ішіндегі де, және оны іс — әрекет субьектісі деп қарастыруда. Интегралды даралық теориясының өкілдері стильдің оргаанизацичлық жүйесі туралы идеяны дамыта отырып, оның төменгі деңгейін даралықтың формальді – динамикалық қасиеттерімен, ал жоғарғысын пайымдау және «Мен» — концепция сияқты тұлғалықпен байланыстырады.

А. В. Либин адам стилінің әрқайсысы айрықшаланатын спецификасымен және түзетуді анализдеуде табылған бір – бірімен байлансықан жиынтығын білдіретін бес блоктан тұратын иерархиялық құрлым ретінде зерттеуді ұсынған. Стильді бұлай көрсетудің валенттілігі әр түрлі стильдік көріністерді көрсетумен байланысты нақтыланған: перцепция стильі, ойлау психологиялық аластау тәсілі, іс – ірекет пен қарым – қатнастың индивидуалды стилі.

Зерттеуші Л. Я. Дорфман адамдардың белсенді формасын стильдік көріну үшін негіз ретінде қарастыруды ұсынды. Сонымен қатар ол белсенділік стильдері олардың дитерминациялану көзқарасынан қарағанда, субьекттің полюсіне қарай ығыстырылған (Олар — әр тұлғаның стильдерімен қатар қойылған және олар оны индивидуалды стиль ретінде анықтаған), басқалар обьектінің полюсіне қарай ығыстырылған. (Олар индивидуалды стильмен қатар қойылған және экологиялық стиль деп аталады).

Осылайша, адамның стильдік сипаттамалары даралықтың динамикасының ішкі ерекшелігінен және сыртқы ортамен өзара әрекеттесуге бағыттылықтан тұады. (одан субьект таңдалған фрагментті Дорфман метаиндивидуалды әлем деп атады). Яғни стиль – бұл субьектіні обьектімен толық байланыстырушы, және процеспен олардың өзара әпекеттерінің нәтижесін анықтаушы ретіндегі фенотиптік құрлым.

Адамдардың стиль түснігі әзірге толық барлық деңгейде жасалған жоқ – көбіне анық ұсынылған тек кейбір деңгейлер ғана, бірақ сөз жоқ олар қолданбалы зерттеулерде қолдануда зор үлесін тигізеді. Мысалы: девиантты мінез – құлық зерттеушісі В. Т. Кондрашенко келесі өмірлік стильдерді бөліп көрсетті: идонистикалық (өзінің қажеттілігін

өтеуге ұмтылыс), созерцательді (ортамен қарым – қатнасты жеңілдетуге ұмтылысты шыңдау, сыртқы әсерге бағытталу), іс — әрекетшіл (жан – жақты дамуға және өзін — өзі өзектендіруге ұмтылу).

Автор аскетикалық стиль көбіне адам өлтірушілердің арасында, ал созерцательді – ұрлықшылар арасында көрінді деп белгілейді.

А. В. Либин бойынша адам стильінің иерархиялық құрлымы


Бөлім: Педагогика

Добавить комментарий